Créditos ECTS Créditos ECTS: 6
Horas ECTS Criterios/Memorias Traballo do Alumno/a ECTS: 99 Horas de Titorías: 3 Clase Expositiva: 24 Clase Interactiva: 24 Total: 150
Linguas de docencia Castelán (100%)
Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007 - 822/2021
Departamentos: Lingua e Literatura Españolas, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral
Áreas: Literatura Española
Centro Facultade de Filoloxía
Convocatoria: Segundo semestre
Docencia: Con docencia
Matrícula: Matriculable
— Profundar no estudo da literatura española contemporánea coa axuda dos métodos filolóxicos adecuados, e a través da análise e interpretación dalgúns autores, obras ou xéneros destacados.
— Proporcionar bases e métodos rigorosos para o estudo da historia literaria, a asimilación dos seus principais conceptos e o correcto aproveitamento dos repertorios bibliográficos e os seus complementos audiovisuais e telemáticos no estudo das obras do programa.
— Fornecer de coñecementos e habilitar a capacidade para entender o significado das obras máis representativas da literatura española contemporánea
— Desenvolver o hábito de lectura reflexiva e analítica e estimular o espírito crítico e o sentido histórico e estético na asimilación dos textos literarios.
I. Introdución.
Breve recordatorio do contexto histórico.
Visión xeral da biografía e da obra de Valle-Inclán.
Problemas de fixación e transmisión textual.
II. Recursos bibliográficos, dixitais, arquivos e museos.
O Arquivo Dixital Valle-Inclán.
O arquivo manuscrito familiar.
Valle-Inclán e Galicia. Cásalas-museo e os lugares valleinclanianos.
III. Valle-Inclán e o Modernismo.
Introdución. Recordatorio das características fundamentais do modernismo español.
A narrativa breve: Femeninas (1895), Epitalamio (1897), Jardín Umbrío (1903, 1905) e Corte de amor (1903).
As Memorias do Marqués de Bradomín: as Sonatas (1902-1905).
Flor de santidad (1904).
IV. A traxectoria literaria de Valle-Inclán das Comedias Bárbaras a La Media Noche
Introdución. O teatro de Valle-Inclán no marco da renovación teatral europea. Características xerais do teatro de Valle-Inclán.
Teatro: Comedias Bárbaras (1906-1908, 1923).
Narrativa: La Guerra Carlista (1908-1910).
Teatro poético modernista: Cuento de abril (1910) e Voces de Gesta (1911).
A estética de Valle-Inclán de 1908 a 1917. A Lámpara Maravillosa (1916).
A narrativa bélica e o concepto de visión estelar: La Media Noche (1916-1917).
V. O teatro de Valle-Inclán anterior a 1920
As farsas dos anos dez: La cabeza del dragón e La Marquesa Rosalinda.
As farsas dos anos vinte: La enamorada del rey e Farsa e licencia de la Reina Castiza.
A traxicomedia: Divinas Palabras.
VI. O esperpento
Introdución. A estética esperpéntica de Valle-Inclán.
O teatro esperpéntico. Luces de Bohemia (1920-1924). Martes de Carnaval (1921-1930).
A narrativa esperpéntica (1926-1936). A novela de Terra Quente: Tirano Banderas (1926).
A historia esperpentizada: El Ruedo Ibérico (1927, 1928, 1931, 1936).
O teatro breve: El Retablo de la avaricia, la lujuria y la muerte (1927).
Obras de lectura obrigatoria:
1. Selección de novelas curtas e contos: “Rosarito”, “La Niña Chole”, “Juan Quinto”, “El miedo”, “Tragedia de ensueño”, “Beatriz”, “Un cabecilla”, “El rey de la máscara”, “Mi hermana Antonia”, “Del misterio”, “Mi bisabuelo”.
2. Sonata de Otoño.
3. Águila de Blasón.
4. La Media Noche.
5. Farsa y licencia de la Reina Castiza.
6. Tirano Banderas.
Seleccionaranse así mesmo breves fragmentos representativos doutras obras do escritor, cuxa lectura será igualmente obrigatoria. Os devanditos fragmentos proporcionaranse a través da aula virtual.
As edicións das obras de Valle-Inclán anteriores a 1936 están dixitalizadas no portal www.archivodigitalvalleinclan.es
Tamén existen edicións dixitalizadas no Portal da “Cátedra Valle-Inclán”:
https://www.cervantesvirtual.com/portales/catedra_val_inclan/catalogo/
E na Biblioteca Dixital da Biblioteca Nacional:
http://www.bne.es/es/catalogos/bibliotecadigitalhispanica/inicio/index…
Todas as obras de Valle-Inclán están editadas en Espasa-Calpe (Colección Austral ou Clásicos Castelllanos).
Reunidas en dous tomos poden lerse en Obra completa de Ramón del Valle-Inclán. Madrid: Espasa-Calpe, 2002 (2 vols). Así mesmo en cinco tomos en Obras Completas, Biblioteca Castro-Fundación José Antonio de Castro, 2017-2018 (5 vols.):
https://fundcastro.org/product/coleccion-vale-inclan-obras-completas/
Tamén algúns títulos foron publicados en Alianza:
https://www.alianzaeditorial.es/autor/ramon-do-val-inclan/
En Cátedra (Colección letras Hispánicas):
https://www.catedra.com/autor/ramonma-do-val-inclan/
Na colección Biblioteca da Cátedra Valle-Inclán do Servizo de Publicacións da Universidade de Santiago de Compostela: Un día de guerra (Visión estelar). A Media noite. Visión estelar dun momento de guerra e Claves Líricas. Versos.
Aínda que se poden localizar obras de Valle-Inclán noutras coleccións, recoméndase ler os textos de lectura obrigatoria nestas edicións, debido a que nelas prestouse especial coidado na fixación do seu texto desde criterios filolóxicos e foron realizadas por especialistas na obra do escritor. De cada obra proporcionaranse as oportunas indicacións durante as clases sobre as edicións máis recomendables. Todas as obras de lectura están nos fondos das bibliotecas da USC.
Por razóns de calendario, imprevistas ou externas, tanto o contido da materia como o das sesións prácticas podería modificarse ao longo do curso. Dita modificación implicaría unicamente a eliminación dalgún tema ou dalgunha práctica, nunca a ampliación dos contidos ou actividades. O alumnado non será avaliado de ningún tema que non sexa obxecto de sesións expositivas.
Revistas especializadas:
Anales de la Literatura Española Contemporánea, volumen anual Anuario Valle-Inclán.
Cuadrante. Revista Semestral de Estudos Valleinclanianos e Históricos.
El Pasajero. Revista para Navegantes. Revista de estudios sobre Ramón del Valle-Inclán (http://www.elpasajero.com/indice.htm)
Repertorios bibliográficos:
Javier Serrano Alonso y Amparo de Juan Bolufer, Bibliografía General de Ramón del Valle-Inclán, Santiago, Universidad de Santiago de Compostela, 1995, recolle a bibliografía primaria de Valle-Inclán (edicións, publicacións xornalísticas e traducións) e a bibliografía secundaria ou crítica, clasificada por seccións. Para a bibliografía secundaria, a partir do ano 2001, véxanse as actualizacións da bibliografía valleinclaniana na entrega anual que os mesmos autores presentan en Anales de la Literatura Española Contemporánea, volumen 3 Anuario Valle-Inclán.
Bibliografía primaria, ediciones en vida de Valle-Inclán: Javier Serrano Alonso, en “Valle-Inclán (1866-1936)”. Portal “Cátedra Valle-Inclán”, 2009
https://www.cervantesvirtual.com/images/portales/catedra_valle_inclan/g…
Introducións breves e xerais:
Mainer, José-Carlos, Historia de la literatura española. 6. Modernidad y nacionalismo 1900-1939, Barcelona, Crítica, 2010. Capítulos: “Valle-Inclán: la estética de la intensidad”, “Alrededores del teatro poético: de Valle-Inclán a Jacinto Grau” y “Valle-Inclán: los años pletóricos”.
Santos Zas, Margarita, “Introducción a la vida y obra de Valle-Inclán”, “Valle-Inclán (1866-1936)”. Portal “Cátedra Valle-Inclán”, 2009.
https://www.cervantesvirtual.com/portales/catedra_valle_inclan/vida_y_o…
Taller de investigaciones valleinclanianas [Juan Rodríguez (coord.), Carmen Alerm Viloca, Manuel Aznar Soler, Josefa Bauló Domènech, Jesús Mª Monge López, Unvelina Perdomo Montelongo y Mª Fernanda Sánchez-Colomer], Ramón María del Valle-Inclán, Madrid, Ediciones Eneida, Semblanzas, 6, 2000.
Villarmea Álvarez, Cristina, Ramón María del Valle-Inclán: poeta, narrador e dramaturgo, Vigo, Ir Indo Edicions, Galegos na historia, 24, 2002.
Monografías:
Alberca, Manuel, La espada y la palabra. Vida de Valle-Inclán, Barcelona, Tusquets, 2015.
Aznar Soler, Manuel, Teatro, historia y política en “Martes de carnaval” de Valle-Inclán, Sevilla, Renacimiento, colección Los Cuatro Vientos, 2019.
Buero Vallejo, Antonio, «De rodillas, en pie, en el aire (sobre el autor y sus personajes en el teatro de Valle-Inclán», Revista de Occidente: Homenaje a Valle-Inclán, núm. 44-45, Madrid, noviembre-diciembre de 1966, pp. 132-145.
Cabañas Vacas, Pilar, Teoría y práctica de los géneros dramáticos en Valle-Inclán
(1899- 1920), A Coruña, Ediciós do Castro, 1995.
Cardona Rodolfo y Anthony Zahareas, Re-Visión del esperpento como realidad estética y metáfora histórica, Madrid, Publicaciones de la ADE, 2012.
Dougherty, Dru, Un Valle-Inclán olvidado, Madrid, Fundamentos, 1983.
Dougherty, Dru, Valle-Inclán y la II República, Valencia, Pretextos, 1986.
Dougherty, Dru, Iconos de la tiranía: La recepción crítica de “Tirano Banderas” (1926-2000), Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, Servizo de Publicacións e Intercambio Científico, 2011.
Garlitz, Virginia Milner, El centro del círculo: “La Lámpara Maravillosa”, de Valle-Inclán, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, 2007.
Greenfield, Sumner, Ramón María del Valle Inclán, Anatomía de un teatro problemático, Madrid, Taurus, 1990 (Reedición).
Hormigón, Juan Antonio, Valle-Inclán: Biografía cronológica y epistolario. Madrid: Publicaciones de la ADE, 2006-2007 (vol. I y II: Biografía 1866-1936; vol. III: Epistolario).
Juan Bolufer, Amparo de, La técnica narrativa en Valle-Inclán, Santiago de Compostela, Universidad de Santiago de Compostela, 2000.
Juan Bolufer, Amparo de, La voz pública de Valle-Inclán: documentos (Entrevistas y cartas abiertas de firma conjunta), Lugo, Axac, 2013.
Lavaud-Fage, Éliane, Valle-Inclán ¿Un sistema literario?, Pontevedra, Diputación de
Pontevedra, 2006.
Lavaud, Jean-Marie, El teatro en prosa de Valle-Inclán (1899 – 1914), Barcelona, PPU, 1992.
Lavaud, Jean-Marie y Éliane Lavaud-Fage, Rapsodia valleinclaniana. Escritura narrativa y escritura teatral, Zaragoza, Universidad de Zaragoza, 2017.
Mascato Rey, Rosario, Valle-Inclán poeta moderno no canonizado. A Coruña: Servizo de Publicacións da UDC, 2013.
Núñez Sabarís, Xaquín, “Femeninas”: historia textual y estrategias narrativas, Santiago: Universidade, 2005.
Rubio Jiménez, Jesús, Valle-Inclán, caricaturista moderno. Nueva lectura de “Luces de bohemia”, Madrid, Fundamentos-Resad, 2006.
Santos Zas, Margarita, Tradicionalismo y literatura en Valle-Inclán (1889-1910), Colorado-Boulder, Society of Spanish and Spanish-American Studies, 1993.
Santos Zas, Margarita, Francisca Martínez, Carmen Vílchez Ruiz, Catalina Míguez Vilas, Cristina Villarmea, Sandra Domínguez y Rosario Mascato Rey, Todo Valle-Inclán en Roma (1933-1936). Edición, anotación, índices y facsímiles, Santiago de Compostela, Universidad de Santiago de Compostela – Diputación Provincial de Pontevedra, 2010.
Santos Zas, Margarita, Javier Serrano Alonso y Amparo de Juan Bolufer (eds.) Valle-Inclán y las artes. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, 2012.
Schiavo, Leda, Historia y novela en Valle-Inclán. Para leer "El Ruedo Ibérico", Madrid, Castalia, 1980.
Serrano Alonso, Javier, Valle-Inclán: Artículos completos y otras páginas olvidadas, Madrid, Istmo, 1987.
Serrano Alonso, Javier, Los cuentos de Valle-Inclán. Estrategias de la escritura y genética textual, Santiago, Universidade de Santiago de Compostela, 1996.
Serrano Alonso, Javier, Conferencias completas de Ramón del Valle-Inclán, Lugo, Axac, 2017.
Torres Nebrera, Gregorio, Las Comedias Bárbaras de Valle-Inclán. Guía de lectura, Madrid, Ediciones de la Torre, 2002.
Valle-Inclán Genio y figura (1866-1936) / Valle-Inclán Xenio e figura, Santiago de Compostela, Universidade de Santiago de Compostela, 2016. Santos Zas, Margarita y Francisca Martínez Rodríguez, “I Parte. Valle-Inclán. Obra ilustrada (1866-1936)”; Serrano Alonso, Javier y Amparo de Juan Bolufer, “II Parte. Valle-Inclán. Caricaturas y retratos (1888-1936)”; Mascato Rey, Rosario“, III Parte. Valle-Inclán. Traducciones (1907-1936)”
Valle-Inclán, Javier del, José Monleón y Carlos Reigosa, Valle-Inclán en Compostela. A derradeira estadía en Galiza, Vigo, Xerais, 2016. ed. Revisada.
Valle-Inclán, Joaquín del, Ramón del Valle-Inclán y la imprenta: (una introducción), Madrid: Biblioteca Nueva, 2006.
Valle-Inclán, Joaquín del (ed.), Valle-Inclán. Inédito: Sevilla. La muerte bailando, Bradomín expone un juicio, La marquesa Carolina y Bradomín. Epistolario, Madrid, Espasa-Calpe, 2008.
Valle-Inclán, Joaquín del, Ramón del Valle-Inclán. Genial, antiguo y moderno, Madrid, Espasa Libros, 2015.
Valle-Inclán, Joaquín y Javier del (eds.), Ramón María del Valle-Inclán. Entrevistas, conferencias y cartas, Valencia, Pre-Textos, 1994.
Villanueva, Darío, Valle-Inclán, novelista del Modernismo, Valencia, Tirant-Lo-Blanch, 2005.
A materia pretende brindar coñecementos e habilitar a capacidade de profundar persoalmente no estudo crítico da literatura española contemporánea e de progresar no hábito de lectura comprensiva e analítica dos textos contemporáneos.
COMPETENCIAS BÁSICAS E XERAIS:
CB5 - Que os estudantes desenvolvesen aquelas habilidades de aprendizaxe necesarias para emprender estudos posteriores cun alto grao de autonomía.
CG1 - Adquisición e comprensión de coñecementos, métodos científicos e recursos de análises para o estudo avanzado literario.
CG3 - Capacidade de reflexión e de pensamento crítico para describir, interpretar e valorar os feitos literarios.
COMPETENCIAS ESPECÍFICAS:
CE8 - Coñecer os escritores e obras máis importantes e representativas de xéneros, correntes ou tendencias de cada un dos períodos da historia da literatura
CE12 - Interpretar con rigor as obras máis importantes e representativas de xéneros, correntes ou tendencias de cada un dos períodos da historia da literatura española.
CE15 - Coñecer as características das diversas manifestacións da creación literaria, incardinándolas no contexto sociocultural no que se xestan e conectándoas con outras formas de expresión artística.
CE16 - Adquirir habilidades no manexo de novas tecnoloxías que faciliten o estudo da lingua e a literatura españolas.
CE17 - Empregar ferramentas de procura de recursos bibliográficos para o estudo da lingua española e manexar as fontes documentais e bibliográficas propias da literatura.
Dedicarase a primeira sesión do curso á exposición do plan xeral da materia, cos seus obxectivos, contidos, metodoloxía e avaliación, co propósito de que o alumnado teña unha visión global da materia, as súas liñas fundamentais e o traballo que se realizará na mesma.
No ámbito docente, as clases expositivas seguirán o desenvolvemento dos temas cunha presentación por parte do profesor. Búscase con estas clases que os alumnos obteñan unha visión organizada, secuencial e coherente do tema, que lles facilite nun primeiro momento a aprendizaxe. As clases interactivas basearanse na análise de textos e na realización de actividades variadas deseñadas para desenvolver as competencias específicas desta materia. Poderán ter a forma de debate ou discusión en clase sobre as obras de lectura, poderán consistir na realización de comentarios de texto escritos ou orais, en breves exposicións orais sobre temas previamente propostos ou en prácticas breves na aula doutros tipos (procura de recursos bibliográficos, cotexo de diferentes testemuños do mesmo texto, etc.).
Neste apartado práctico procurarase organizar actividades fose da aula, como a visita de exposicións, o percorrido polos museos e roteiros valleinclanianas ou o visionado de películas, documentais ou obras de teatro. A realización destas actividades fose da aula anunciarase durante o curso. O seu cumprimento dependerá de diversas circunstancias, como a consecución de financiamento (para as prácticas de campo que requiran transporte) e de permisos nas institucións para visitar os seus fondos, polo que estas prácticas non poden ser detalladas nesta guía docente con anterioridade. No caso de que fose posible, realizarase parte do roteiro valleinclaniana en Galicia e unha visita á biblioteca do autor que se custodia na Biblioteca Xeral da USC.
A separación absoluta entre teoría e práctica tal e como está concibida esta materia resulta improcedente, polo que os dous tipos de sesión estarán normalmente interrelacionados. En ambos os casos, a profesora facilitará as oportunas orientacións académicas e bibliográficas, tanto nas aulas como nas titorías ou mediante a aula Virtual.
No ámbito da aprendizaxe, nas clases teóricas espérase a participación do estudantado. Valoraranse as intervencións tanto na formulación de preguntas ou ampliacións sobre as leccións como nas respostas a cuestións que a profesora poida expor ao fío da explicación. Nas clases prácticas a participación resulta igualmente básica.
Excepto no caso de dispensa de escolaridade ou de circunstancias especiais debidamente xustificadas e documentadas, é legamente obrigatoria a asistencia a clase (ao 80% das sesións). A asistencia a todas as sesións documentarase mediante un sistema de firmas.
A avaliación combinará a cualificación da parte teórica e práctica da materia, cun peso respectivo na cualificación final do 60% e o 40%, tanto en primeira como en segunda oportunidade.
A parte teórica contempla a realización dun exame final que, nas dúas oportunidades de avaliación, terá lugar nas datas establecidas oficialmente polo centro. O exame será escrito. A primeira parte do exercicio consistirá na exposición dun tema a través do cal se valorarán os coñecementos do estudante. Terase en conta especialmente a achega persoal do alumno ou alumna baseada na súa lectura crítica das obras de Valle-Inclán e na consulta de bibliografía secundaria. O comentario de texto, concibido como a segunda parte do exame, confirmará o grao de asimilación da materia e o dominio dos diferentes niveis de análise textual. En ambos os casos, considérase fundamental a corrección na ortografía e na expresión, ademais da demostración de coñecementos ou das capacidades de argumentación e análise.
Dependendo das circunstancias do curso e especialmente do número de alumnos e alumnas matriculados, poderá realizarse un control de lectura no exame, o cal non será necesario se se tratase dun grupo pequeno e os estudantes demostrasen nas clases a súa lectura persoal das obras literarias.
En canto á avaliación da parte práctica, será obrigatoria a asistencia ás sesións de clase e a realización das actividades programadas. Lémbrase que a asistencia a clase é obrigatoria. Aqueles alumnos e alumnas que falten a máis do 20% das sesións sen a xustificación pertinente, non cumprirán cos requisitos para a superación da materia, xa que nesta materia todas as actividades realizadas nas sesións interactivas serán tidas en conta, xa que se considera que constitúen a avaliación continua da materia. A participación nas clases expositivas e interactivas computará na cualificación final da parte práctica.
Aquelas actividades que polas súas especiais características non poidan ser realizadas no horario oficial, non serán obrigatorias. Ofrecerase ao alumnado que non poida intervir nelas a posibilidade de elaborar traballos sustitutorios escritos, con similares obxectivos e contidos.
A cualificación obtida na parte práctica na primeira oportunidade manterase na segunda oportunidade.
Os/as alumnos/as que repiten a materia terán que cumprir as mesmas condicións que os seus compañeiros/as á hora de presentarse ao exame. Recoméndase aos estudantes repetidores que teñan unha entrevista coa profesora ao principio do semestre para consultar calquera aspecto relativo á súa avaliación, en especial se se produce coincidencia de horarios ou exames con outras materias.
Os estudantes con dispensa oficial de docencia ou con circunstancias excepcionais debidamente documentadas que lles impidan acudir a clase, serán avaliados só mediante os exames correspondentes á parte teórica, que supoñerán o 100% da cualificación. No seu caso, os estudantes poderán seguir o curso axudándose dos materiais presentados na Aula Virtual.
En todos os casos, na realización fraudulenta de exercicios ou probas será de aplicación o recolleito na “Normativa de avaliación do rendemento académico dos estudantes e de revisión de cualificacións”.
TEMPO DE ESTUDO
Sesións expositivas: 32
Sesións de seminario: 16
Sesións de titoría programada: 3
Sesións de avaliación: 3
Traballo autónomo do estudante: 96
TRABALLO AUTÓNOMO
52 horas de lectura comprensiva de obras literarias
11 horas de lectura de bibliografía secundaria para a ampliación da materia
11 horas de realización de comentarios de texto ou preparación de traballos
22 horas de estudo da materia e preparación de exames
Total: 96 Horas
Ler os textos obrigatorios seguindo o calendario fixado, para poder realizar as prácticas correspondentes no momento establecido.
Acudir ás titorías para clarificar calquera dúbida.
Idioma de impartición da docencia: castelán.
Mª De Los Desamparados Juan Bolufer
Coordinador/a- Departamento
- Lingua e Literatura Españolas, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral
- Área
- Literatura Española
- Correo electrónico
- amparo.juan [at] usc.es
- Categoría
- Profesor/a: Titular de Universidade
Lidia Recarey Ponte
- Departamento
- Lingua e Literatura Españolas, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral
- Área
- Literatura Española
- Correo electrónico
- lidia.recarey.ponte [at] usc.es
- Categoría
- Predoutoral Xunta
| Luns | ||
|---|---|---|
| 11:00-12:00 | Grupo /CLE_01 | B06 |
| Martes | ||
| 11:00-12:00 | Grupo /CLE_01 | B06 |
| Mércores | ||
| 12:00-13:00 | Grupo /CLIS_01 | B05 |
| 30.05.2024 09:30-13:30 | Grupo /CLE_01 | C03 |
| 30.05.2024 09:30-13:30 | Grupo /CLIS_01 | C03 |
| 04.07.2024 09:30-13:30 | Grupo /CLE_01 | C03 |
| 04.07.2024 09:30-13:30 | Grupo /CLIS_01 | C03 |
| Docente | Idioma |
|---|---|
| JUAN BOLUFER, Mª de los DESAMPARADOS | Castelán |
| Docente | Idioma |
|---|---|
| JUAN BOLUFER, Mª de los DESAMPARADOS | Castelán |
| RECAREY PONTE, LIDIA | Castelán |
| Docente | Idioma |
|---|---|
| JUAN BOLUFER, Mª de los DESAMPARADOS | Castelán |